مهارت های مشاوره ای برای همه
 
(وبلاگ گروهی مشاوران استان قزوین)

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاريخ شنبه 16 شهریور1387 توسط سید یداله حسینی

 

مقدمه :

 

آيا ذهن بر سلامت تاثير مي گذارد و اگر چنين است چگونه ؟ تاثير تنش هاي رواني بر سلامت و بهبود بيماري چيست ؟ چگونه مي توان به فرد كمك كرد تا زندگي سالمتري داشته باشد ؟ زمينه فرهنگي افراد چه نقشي در سلامت آنان دارد ؟چه رابطه اي بين شخصيت افراد و سلامتي آنها وجود دارد؟ چرا مردم از توصيه هاي پزشك خود پيروي نمي كنند ؟ بيماران چه نيازهاي ويژه اي دارند ؟ خانواده ، دوستان و مراقبين بهداشتي چگونه مي توانند به بيماران در كنار آمدن با مشكلات مهلك كمك كنند ؟ و سؤالهاي متعدد ديگري كه در اين زمينه همواره مطرح است .

آمارهای موجود در بسیاری از کشورها ی جهان حاکی از آن است که امروزه بیماریهای مزمنی نظیر دیابت ، سرطان ، بیماریهای قلبی- عروقی و ریوی از دلایل اصلی مرگ و میر محسوب می شوند این بیماریها در مقایسه با بیماریهای حاد ، آرامتر و آهسته تر گسترش یافته و شدیدا تحت تاثیر عوامل عوامل روانی ، محیطی و سبک زندگی افراد قرار دارد . از طرف دیگر عوامل روانی و رفتاری که در این بیماریها سهیمند از طریق شیوه های روانشناختی قابل تغییر ند گزارشی از بخش خدمات انسانی و بهداشتی ایالات متحده در سال 1990 حاکی از آن است که 50 درصد مرگ و میرها در آمریکا به رفتارهایی از سبک زندگی فرد بستگی دارد که به طور بلقوه قابل پیشگیری و تغییر است (USDHHS)[1]  .

هدف عمده روان شناسی تندرستی وطب رفتاری کمک به افراد است تا نقشی که در کنترل تندرستی و طولانیتر شدن زندگی خود دارند را درک کنند . و با توصیه تغییراتی در سبکهای زندگی و دادن اطلاعات در مورد عوامل رفتاری موثر در سرعت یا  گسترش بیماری در پیشگیری از بیماریها و کاهش وابستگی های داروی نیز موثرواقع شود. همچنین روان شناسی تندرستی علت عدم پیگیری رژیمهای درمانی و غذایی توسط بیماران راكه در کنترل بیماریهای مختلف موثرند مورد توجه قرار می دهد .کشف این عوامل و تدوین شیوه هایی که اطاعت پذیری بیشتری را در بیماران موجب شود نه تنها موجب تسریع  بهبودی بیماری می شود بلکه از تحمل رنجهای غیر ضروری جلوگیری کرده و زندگی بسیاری را نجات می بخشد در این زمینه همچنین می توان از مباحثی چون فشارهای روانی زندگی و واکنشهای انسان به این فشارها و نحوه مقابله و کاهش اثرات تخریبی فشار و بسیاری مسائل دیگر نیز نام برد که از جمله زمینه های مطرح در رابطه با این موضوع می باشد . در واقع کانون توجه روان شناسان در خلال دو دهه اخیر با شتاب بالایی تغییر یافته و آنان علاوه برسلامت روانی به همه زمینه های تندرستی و بیماری توجه روز افزونی نشان می دهند .   

سبك زندگي :

 روان شناسي مدرن سلامت بر فوايد حالت هاي مثبت سلامتي و عرصه هاي مرتبط با ترويج سلامتي تاكيد مي كند و مهمترين موضوع در زمينه سبك زندگي درك ما از سلامتي است . در زندگي عواملي مانند منظم ورزش كردن و داشتن برنامه غذايي مناسب در درجه اول اهميت قرار دارد .

 بررسيها نشان مي دهد حدود 50 درصد از مرگهاي نابهنگام در كشورهاي غربي ناشي از سبك زندگي است ( هامبورگ [2] و همكاران 1982).

مطالعات در زمينه سبك زندگي همچنين نشان مي دهد كه عادتهاي بهداشتي مفيد با وضعيت رضايت بخشي سلامتي ارتباط دارد .

بلوك و برسلو[3] (1972) هفت توصيه زير را درباره سلامتي به آزمودنيهاي خود ارائه دادند :

-          روزانه 8-7 ساعت خوابيدن

-          تقريبا هر روز صبحانه خوردن

-          هرگز يا به ندرت خوردن چيزي در ميان وعده هاي غذا

-          به طور معمول داشتن وزن متناسب با قد يا وزني نزديك به آن

-          مطلقا سيگار نكشيدن

-           عدم مصرف الكل

-          منظم ورزش كردن

 

نتايج اين مطالعه نشان داد در افرادي كه همه هفت عادت بهداشتي را رعايت مي كردند در مقايسه با افرادي كه پايبند سه عادت يا كمتر بودند ميزان مرگ و مير كمتر بود در واقع اين مطالعه نشان داد كه سبك زندگي بهداشتي فرد مي تواند طول عمر او را تحت تاثير قرار دهد . ( به نقل از كورتيس[4] ، ترجمه محمدي 1385)

 

 

 

 

 

 

ورزش و سلامتي :

 

ورزش كردن فوايد بسياري دارد . ورزش علاوه بر اينكه  به سلامت جسماني ما كمك مي كند فوايد روان شناختي زيادي براي آن ذكر شده است از جمله كاهش افسردگي و اضطراب ، استرس و افزايش اعتماد به نفس . در زمينه افسردگي مي توان گفت افرادي كه به طور مرتب ورزش مي كنند به طور كلي در مقايسه با افراد بي تحرك كمتر افسرده مي شوند حتي يك راه رفتن سريع احساس بهتري به ما مي دهد و اين حالتها ممكن است به دليل ترشح شدن مواد آرام بخش درون ريز ( اندروفين ها و ... ) به هنگام ورزش كردن باشد كه وضعيت رواني ما را بهتر مي كنند. در مورد نقش ورزش در كاهش اضطراب بايد گفت  استفاده از ورزشهاي هوازي  و بي هوازي به مردم كمك كرده است كه بر اضطراب فايق آيند . حتي يك جلسه ورزش هم مي تواند در كاهش افسردگي ، فرسودگي و خشم تاثيرات مثبتي داشته باشد ( پيرس و پيت [5]1994) .از ورزش مي توان به عنوان حفاظتي در برابر استرس نيز استفاده كرد كه شايد عامل اين پديده تاثير ورزش بر سيستم دفاعي باشد .

فوايد ورزش كردن براي بهبود رفتارهاي مثبت و افزايش اعتماد به نفس و تصور شخص از خود به خوبي مشخص است . هوگان[6]( 1989) معتقد است كه افراد ورزشكار در مورد شكل بدن و سلامت جسماني خود احساس مثبت تري دارند و اين موضوع موجب اعتماد به نفس ، خويشتن پنداري و دركل سلامت رواني مي شود.

اسلام برای سلامت انسان و نقش ورزش در ارتقاء سلامت جايگاه ويژه ای قائل بوده و در قرآن کريم هم آياتی وجود دارد که بر اهميت ورزش و نيرومند سازی جسم در کنار تقويت روح و بعد علمی دلالت دارد .نقش ورزش در ارتقاء سلامت بر هيچ کس پوشيده نبوده و ورزش کمک شايانی به ايجاد و تقويت سلامت جسمانی ، روانی واجتماعی می کند و افرادی که با روش صحيح ورزش نموده و يا دارای کارهای پرتحرک می باشند سالمتر بوده وعمرشان از افرادی که کارهای بدون تحرک دارند بيشتر است.مطالعه انجام گرفته حاکی از آن است که اسلام نيز همواره انسان به ورزش در زمينه های مختلف ترغيب نموده و به موازات تقويت جنبه های علمی و ايمانی به تقويت جسمانی هم توجه نموده است پيامبر اعظم (ص)  درباره حق بدن بر انسان می فرمايند : پروردگارت بر تو حقی دارد و بدنت بر تو حقی و خانواده ات نيز بر تو حقی دارد

. در قرآن بارها کلمه «اشد» از ماده شدت به معنای نيرومند شدن و « استوی» ازماده استواء به معنای کمال خلقت و اعتدال بيان گرديده که گويا يک نحوه ارتباط بين سلامتی و نيرومندی جسمانی و ياد گرفتن حکمت و دانش وجود داشته و شنيده نشده که هيچ يک از پيامبران الهی و ائمه معصومين ضعيف يا ناقص الخلقه باشند.

اسلام ويژگيهای يک ورزشکار مسلمان را داشتن ايمان ، امين بودن ، داشتن دانش وبينش وسيع ، سبقت در کار خير ، حمايت از مظلوم ، گذشت و بخشش و پرهيز از غرور بيان می کند.بارزترين نمونه يک ورزشکار در اسلام حضرت علی (ع) که قدرت بدنی بی نظيری داشته و آن حضرت جهت حفظ سلامت و آمادگی جسمانی خود هميشه ورزشهایی مانند ورزشهای زورخانه ای و شمشير بازی و اسب سواری را انجام داده و ملقب به اسدالله الغالب يعنی شير هميشه پيروز خدا گرديده است .
با توجه به نقش انکارناپذير ورزش در سلامت جسمانی ، روانی واجتماعی ، اسلام همواره سفارش به فراگيری ورزشهای سالم و همگانی همچون ورزشهای زورخانه ای ، اسب سواری ، شتر سواری ، شمشيربازری ، پرتاب نيزه ، تيراندازی ، شنا ،پياده روی و کوه نوردی ، ورزشهای رزمی ، کشتی را به کليه انسانها نموه و حتی برگزاری مسابقات آنها که نظربه يادگيری حرفه ای آنها بوده را مورد تاکيد قرار می دهد و در آيات و روايات و در رفتار و گفتار پيامبر و ائمه معصومين به کرات به آنها پرداخته شده است .

 

 

تغذيه و سلامتي :

 

نقش رژيم غذايي در سلامتي و بيماري به خوبي شناخته شده است . سيمون[7](1983) برآورد كرده است كه در آمريكا عوامل تغذيه اي دليل 70 درصد از سرطانها در زنان و 40 درصد از سرطانها در مردان هستند ، بكار گيري مواد نگهدارنده در غذاها ، سم پاشي محصولات ، مصرف زياد غذاهاي منجمد ، مصرف بي رويه نمك ، مصرف چربي اشباع شده و كلسترول مواد غذايي ، مصرف بي رويه الكل كه همگي به نوعي منجر به مشكلات و ناراحتيهايي در سيستم بدن مي شوند در مقابل مصرف مواد غذايي ديگري تاثير مثبت بر سلامت انسان مي گذارد از جمله مصرف ويتامينهاي آ و ث ، سلنيوم رژيم هاي غذايي حاوي فيبر فراوان كه در ميوه ، سبزيجات و انواع غلات وجود دارد .

طبق نظر اكثر پزشكان حدود 70% از بيماريها به طور مستقيم  يا غير مستقيم به غذاي انسان بستگي دارد و برخورداري از تندرستي بدون داشتن تغذيه سالم كافي و بهداشتي امكان پذير نيست بطوري كه بايد در دريافت مواد غذايي متناسب با نياز بدن دقت كرد. انسان بايدبا تا مين نيازهاي غذايي از نظر گروههاي غذايي از پرخوري و كم خوري بپرهيزد. در قرآن كريم آيات متعددي وجود دارد كه به خوردن غذاهاي پاكيزه توصيه و از خوردن غذاهاي آلوده و پليد نهي شده است از جمله آيات سوره مبارك انعام .و نيز در  ايه 24 سوره عبس خداوند مي فرمايد:فلينظرالانسان الي طعامه "آدمي به قوت و غذاي خود به چشم خرد بنگرد"

و نيز مي توان به احاديث معصومين در خصوص منع پرخوري و ترك سفره قبل از سير شدن و مصرف سبزي و نهي از مصرف زياد گوشت و غيره اشاره كرد.

پيامبر اكرم  (ص) مي فرمايد : معده خانه بيماريهاست و رژيم غذايي سالم در راس درمانها است.

 

نقش عوامل روان شناختي در اختلالات مزمن :

 

اختلالات مزمن  به بيماريهايي  اطلاق مي شود كه قابل درمان نيستند اما بيمار و متخصصان سلامتي آنها را كنترل  مي كنند از جمله بيماريهاي قلبي ، سرطان، ديابت، ايدز، آرتروز و...كه در تمام اين بيماريها عوامل روان شناختي حضور دارند و دركليه  مراحل آغازين ، كنترل و درمان آنها مداخله دارند. در واقع مي توان گفت كه به دليل ماهيت چند عاملي اين امراض  نقش روان شناسي هم به اندازه نقش پزشكي در پيشگيري ، كنترل و درمان اين بيماريها اهميت دارد .مشخصه ها یا شرایطی را که با ایجاد بیماری ارتباط دارد عوامل خطر زا  می نامند گرچه برخی از این عوامل زیستی هستند .بعضی از آنها نيز رفتاری هستند مانند رژیم غذایی غیر بهداشتی ، سیگار و .. اغلب مردمی که دچار این بیماریها می شوند دست کم مدت کوتاه زندگی میکنند و یا به تدریج از دست میروند .

پزشکی به نام جان نولز[8](1977) می نویسد :

" ما سالم به دنیا می آییم و به دلیل رفتار نا مناسب و شرایط محیطی است که بیمار می شویم . حل مشکلات ، عدم سلامت در جامعه مدرن در گرو مسئولیت فردی واجتماعی و از طریق وضع مقررات عمومی و سعی و کوشش شخصی امکان پذیر است ."

 

 روان شناسي  و سرطان :

 به نظر ميرسد كه 80 درصد سرطانها قابل اجتناب هستند و از اينرو روان شناسي مي تواند در كليه مراحل بيماري  نقش مهمي ايفا كند سبك زندگي و ديگر عوامل در پيدايش اين بيماري مهم هستند براي مثال شواهد نشان مي دهد كه ارتباط قوي بين سيگار كشيدن و عارضه سرطان ريه وجود دارد .

گزارش اسميت و جاكوبسن (1989) حاكي از آن است كه 30 درصد از كل سرطانها با مصرف دخانيا ت ، 35 درصد با رژيم غذايي ، 7درصد با رفتارهاي جنسي و توليد مثل و 3 درصد با مصرف الكل ارتباط دارد . ديگر عوامل روان شناختي كه مي توانند در بروز سرطان مداخله داشته باشند عبارتند از: ميزان تسلط فرد بر عوامل تنش زا ، سبكهاي مقابله اي ، تنش خفيف مزمن  ،شخصیت نوع ج وسابقه نیرومندی سطح پایین فرد.

. پژوهش مهمی که شافر[9] ودیگران (1989) در این زمینه انجام داده اند نشان می دهد که طی دوره زمانی 30 ساله ، احتمال ابتلا به سرطان در دانشجویان پزشکی با الگوی شخصیتی نوع ج ( شخصیت تعارض گریز/سرکوبگر هیجانی)  16 بار بیشتر از افراد فاقد این الگوی شخصیتی است ( به نقل از کورتیس ،1385 )

.روان شناسي  نقش مهمي در محدود كردن پيشرفت اين بيماري دارد و به اين ترتيب تمام مبتلايان در اثر اين بيماري از بين نمي روند  روان شناسي حتي در ميزان طول عمر افراد پس از ابتلا نيز نقش دارد  .

 

روان شناسی و ایدز:

آمار و ارقام نشان مي دهد كه در حال حاضر بيش از 40 ميليون نفر به اين بيماري مبتلا هستند و از آغاز اين بيماري بيش از 21 ميليون نفر در سراسر جهان مرده اند .سالانه حدود 40000 آمريكايي HIV مثبت از آب در مي آيند( اداره بهداشت سانفرانسيسكو 2002 ، به نقل از ديويسون ،1385) . سه نكته مهم در باب مشكل ايدزرا همواره بايد مد نظر داشت 1- اين بيماري معمولا ناشي از رفتاري است كه آشكارا غير عقلاني و يقينا خود شكن است 2- در حال حاضر نمي توان آن را با روشهاي پزشكي درمان يااز آن پيشگيري كرد 3- اين بيماري به كمك روشهاي روان شناختي قابل پيشگيري است .

ویروس HIV  غالبا از طریق برخی رفتارها انتقال می یابد ( برای مثال رابطه جنسی ، استفاده از سوزن مشترک با افراد آلوده به ویروس و.. ) و از اینرو روان شناسی نقش مهمی در پیش بینی افراد در معرض خطر ، تبیین رفتارهای پر خطر و تنظیم مداخلات در این حوزه دارد به ویژه روان شناسان سلامت معتقدند درک بازخوردها و عقاید موجود در این حوزه نقش مو ثری در تغییر رفتار به عهده دارد . عوامل روان شناختی ممکن است آسیب پذیری افراد را در مورد ابتلا به ویروس ایدز تحت تاثیر قرار دهند . برای مثال برخی از افراد به دلیل شرایط تنش زا و غیره از نظر جسمانی آسیب پذیر تر از بقیه هستند برخی دیگر خطر را انکار می کنند و از این رواحتیا طهای لازم را به عمل نمی آورند و همین امر خطر ابتلا را افزایش می دهد . عوامل روان شناختی می توانند تکثیر ویروس ایدز را افزایش دهند . سدر سکی و دیگران (1984) اظهار می دارند که استرس یا در ماندگی نیز تکثیر ویروس را افزایش  داده و پیشرفت بیماری را تسریع می بخشد . روان شناسی نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد برای مثال تضعیف برخی از رفتارها ی مخاطره آمیز نظیر سوء مصرف مواد مخدر و..

  عوامل روان شناختی ومداخلاتی که صورت می گیرند با ایجاد باورهای مثبت و پیشبرد رفتارهای سالم طول عمر را افزایش می دهند برای مثال سالمن[10] و دیگران(1996 )  وضعیت 21بیمار مبتلا به ایدز را پیگیری کردندو دریافتند که بقای این بیماران را می توان بر اساس عوامل ذیل پیش بینی کرد :

-          سلامتی عمومی آنها در زمانی که به ویروس آلوده شده اند 

-          رفتارهای سالم آنها

-          میزان نیرومندی آنها ( سبک دست و پنجه نرم کردن با بیماری که اساس آن بر میزان  بالای مهار شخصی است )

-          میزان تعهد و مبارزه طلبی

-          میزان حمایت اجتماعی

-          الگوهای رفتاری نوع ج

-          راهبردهای مقابله ای

 

روان شناسی و بیماری قلبی- عروقی :

 

بیماری قلبی عروقی به بیماری ناشی از تنگی عروق کرونر یا رگهای خون رسان به قلب گفته می شود . با تنگ یا مسدود شدن این رگها جریان اکسیژن و مواد مغذی به قلب نسبتا یا کاملا مسدود می شود . عوامل روان شناختی نقش مهمی در این بیماری دارند این نقش می تواند شامل پیش بینی کردن و تغییر دادن عوامل رفتاری پر خطر یا توان بخشی بیماران باشد کمک کردن به افراد برای ترک عادت سیگار کشیدن یکی از این اقدامات است . گزارش آگدون[11] (1996 ) حاکی از آن است که کشیدن 20 عدد سیگار در روز خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را در میانسالی سه برابر می کند و ترک این عادت احتمال بروز حمله قلبی دوم را تا 50 درصد کاهش می دهد . به علاوه تغییر دادن برنامه غذایی به صورت کاهش مصرف چربیهای اشباع شده و افزودن فیبردر برنامه غذایی ، بدن را در مقابل بیماری قلبی محافظت می کند . یکی دیگر از عوامل خطر آفرین در بروز این بیماری فشار خون بالا است که عوامل مختلف مانند چاقی ، مصرف الکل و نمک در ایجاد آن تا ثیر دارند . به همین نحو ، تنش فراوان و در کنار آن حمایت اجتماعی اندک و عدم مرا قبت اطرافیان در این بیماری دخالت دارند .

 یافته ها در باب شخصیت و بیماریهای قلبی نشان می دهد که افراد با الگوی رفتاری نوع الف ( خصیصه رقابت طلبی مفرط ، عجول بودن و خصومت داشتن) بیش از افراد با الگوی رفتاری نوع ب( آرام ، فارغ از تنش ، صبور ) در معرض خطر ابتلا به بیماری هستند . روان شناسی با تغییر دادن عوامل خطر آفرین یاد شده نظیر الگوی رفتاری الف ، سیگار و رژیم غذایی سهم مهمی در ترغیب بیماران به تعدیل عوامل خطر آفرین  و مقابله با حملات قلبی داشته است.

 

 

استرس و سلامتي

هانس سلیه تحقیقات بسیاری در باب استرس انجام داده است او که این اصطلاح را رواج داد به پیوند محکم میان استرس و بیماریهای جسمانی عقیده داشت . البته باید اذعان داشت که رابطه استرس و بیماری پیچیده است عوامل بسیاری از قبیل وراثت، زیست، روان ، سبک زندگی و حتی محیط اجتماعی ما ممکن است باعث ایجاد بیماری شود . استرس به طیفی از بیماریهای جسمی از قبیل سردرد ، بیماری عفونی مانند آنفولانزا ، بیماری قلبی ، دیابت ، آسم و آرتروز مربوط می باشد. در پژوهشی محققان به تعدادی از افراد قطره بینی حاوی ویروس سرماخوردگی و به تعدادی محلول دارونما دادند سپس این افراد را برای مشاهده نشانه های عفونت و سرماخوردگی قرنطینه کردند ، از میان این افراد 47 درصد افراد پراسترس و 27 درصد افراد کم استرس به بیماری سرماخوردگی  مبتلا شدند.  درواقع هر چه افراد استرس بيشتري را گزارش مي كردند درصد ابتلا به سرماخوردگي در بين آنها افزايش مي يافت (کوهن[12] و اسمیت 1991 ، به نقل از سارافینو[13]، 1385) . به علاوه استرس با حا لات روانی منفی و اختلالات خلقی مانند افسردگی و بیماریهای مربوط به اضطراب نیز ارتباط دارد .استرس می تواند تاثیر مخربی بر سیستم شناختی از جمله حافظه ، توجه وتمرکز حواس بر جای بگذارد .

لازاروس و فالکمن نقش عوامل روان شناختی استرس را مورد بررسی قرار داده اند، این صاحبنظران معتقدند که تعبیر فرد از رویدادهای استرس زا مهمتر از خود رویداد است . ادراک فرد از آسیب ، تهدید و چالش بلقوه ای که ایجاد خواهد شد به همراه میزان اطمینان که در رویارویی با این مسائل خواهد داشت تعیین کننده توانایی او در مقابله با استرس خواهند بود . برای مثال بیکار شدن فردی که هیچ مهارت یا فرصت شغلی دیگری برای جبران ندارد بسیار استرس زا محسوب می شود ،در حالیکه برای شخصی که از قبل به دنبال فعالیت در مسیر متفاوتی بوده است میزان استرس خفیف است .يا عده اي طلاق را رهايي از يك رابطه بد در حاليكه ديگري آن را به عنوان يك شكست شخصي ويرانگر در نظر مي گيرد .

 عوامل روان شناختی نقش مهمی در غلبه بر رویدادهای استرس زا دارد . برای مثال افرادی که اهل چالش هستند ( تغییر را یک فرصت می دانند  ، نه خطر  )، تعهد دارند ( در زندگی مفهوم ، هدف و مسیری دارند ) و بر امور کنترل دارند ( میتوانند در زندگی خود روی وقایع تا ثیر بگذارند ) از راهبردهای فایق آمدن نیز برخوردارند . همچنین داشتن مهارتهای موثر برای حل مشکل ، مهارتهای اجتماعی مطمئن ، منابع مادی کافی و حمایت اجتماعی  در قدرت مردم برای کنترل موقعیتهای استرس زا مهم هستند .از روشهای مهار استرس مانند آرامش گام به گام ماهیچه ها ، پسخوراند زیستی ومراقبه می توان برای کاهش علائم استرس استفاده کرد.

همچنین آماده شدن برای وقایع استرس زا موجب کاهش استرس می شود مثلا والدین می توانند برای آماده کردن کودک به منظور رفتن به مهد کودک اور ا پیش از آغاز دوره به آنجا ببرند با مربیان آشنایش  سازند و مدتی در آنجا بازی کند (سارافینو 1986).ایروینگ جنیس 1958 پیشگام این نظریه ، معتقد بود  باید افراد را برای رخدادهای استرس زا مانند عمل جراحی آماده کرد مطالعات او نشان داد میزان اضطراب متوسط در بیماران پیش از عمل جراحی در مقایسه با کسانی که میزان اضطرابشان بسیار کم  یا بسار زیاد بود سازگاری بهتری داشتند ،وي معتقد بود اين شرايط  از طریق فرایند "معجزه نگرانی[14]"ايجاد مي شود  که به بهبود کنار آمدن افراد می انجامد .

روشهای روانشناختی زیادی وجود دارد که می توان با استرس کنار آمد و در کل سلامت را ارتقا بخشید حمایتهای اجتماعی ، شوخی و مزاح ،  برنامه ریزی، پذیرش مسئولیت ، ارزیابی مجدد مثبت ، تعبير شناختی تازه ( راهکارهایی که فرد سعی می کند به یک موقعیت بد، شکلی خوب بدهد مانند توجه به این موضوع که امکان داشت وضع بدتر از این باشد یا مقایسه خود با کسانی که در موقعیت بد تری قرار دارند .

مطالعات  پن بيکر[15] ( 1990به نقل از اتكينسون ، ترجمه براهني و همكاران 1385) نشان می دهد گفتگوهاي شخصي درباره هيجانهاي منفي و مسائل پر اهميت زندگي تاثير مطلوبي بر سلامت دارد حتی حرف زدن و نوشتن در مورد مشکلات یا احساسات منفی می تواند موجب کاهش استرس و در کل ارتقا ء سلامتی شود .

 

نقش عوامل  روانی اجتماعی در سلامتی و تندرستی :

 

پژوهشگران چند مورد از عوامل روانی اجتماعی را شناسایی کرده اند که می توانند نقش بسیار موثری در ارتقاء سلامت افراد داشته باشد .

 

حمایت اجتماعی

 

حمایت اجتماعی به مراقبت ، محبت ، عزت نفس و کمکی که سایر افراد با گروه ها به فرد ارزانی می دارند گفته می شود که ممکن است این حمایتها توسط منابع گوناگون مانند : همسر ، خانواده ، اقوام ، دوستان ، همکاران ، پزشک و یا سازمانهای اجتماعی به عمل  آید . کسانی که از حمایت اجتماعی برخوردارند احساس می کنند کسی  هست كه آنها را دوست دارد ، به آنها اهمیت  می دهد ،  آنها را افرادی محترم ، با عزت و با ارزش به شمار می آورند .

انواع حمایت اجتماعی شامل : حمایت عاطفی ، از قبیل ابراز همدردی ، توجه، محبت ، و علاقه نسبت به فرد است . در این صورت فرد در زمان استرس ، احساس آسایش ، اطمینان و به جایی تعلق داشتن می کند .

حمایت ارزشی : از طریق ابراز احترام، تشویق یا موافقت با نظرها یا احساسات فرد و ارزیابی مثبت فرد در مقایسه با کسانی که مثلا وضعیتشان بدتر از اوست صورت می گیرد. این نوع حمایت موجب افزایش احساس با ارزش بودن ، لیاقت و اعتباردر فرد می شود .

حمایت عملی و مادی : که شامل کمک های مستقیم به فرد است مانند انجام دادن کارهای خانه یا قرض دادن پول به او .

حمایت اطلاعاتی : شامل توصیه کردن ، دادن پیشنهاد ،یا دادن جهت  و بازخورد به فرد  است.

حمایت شبکه ای : به فرد احساس عضویت درگروهی با علایق و فعالیتهای اجتماعی مشترک می دهد

نتایج مطالعات مختلف نشان می دهد که حمایت اجتماعی موجب کاهش تنش روانی شده بنابراین موجبات ارتقاء سلامت فرد را فراهم می آورد . مطالعه ای در مورد 2000 مرد کارگر و کارمند نشان داد که هر چه میزان حمایت های اجتماعی فرد بیشتر باشد  فشار روانی کمتری را گزارش می کند ( جیمز لارو کو و همکاران[16] 1993).

محققان همچنین نتیجه گرفتند که بیماران مورد عمل جراحی قرار گرفته که ازحمایت عاطفی برخوردار بودند در مقایسه با کسانی که کمتر مورد حمایت قرار دارند سریع تر بهبود می یابند ( برکمن[17] و همکاران 1995).

مطالعاتی که حمایت اجتماعی را در مورد اثراتش بر غم ها و اندوها ،داغدارشدنهای پس ازمرگ فرد مورد علاقه ،حاملگی،وضع حمل،بستری شدن،ازدست دادن شغل و پاسخ به تهدیدات مرتبط با مرگ یا جراحت و....بررسی کرده اند نیز شواهدی  دال بر اثرات مثبت حمایت اجتماعی گزارش کرده اند .

برخي پژوهشها سازوكارهاي زيستي حمايت اجتماعي را مطرح كرده اند بررسيها در مورد انسانها نشان مي دهد در خلال تعامل اجتماعي ترشح هورمون آكسي توسين مانع آزاد  شدن كورتيزول شده فعاليت دستگاه عصبي سمپاتيك را كاهش ولذا  عوارض فيزيولوژيايي محركهاي تنش زا را كاهش مي دهد ( اوناس-موبرگ1999-1997 به نقل از ديويسون[18] 1385).

 

احساس کنترل

 

احساس کنترل یعنی احساس این که ا فراد قادربه تصمیم گیری و اقدام موثر برای رسیدن به نتیجه مطلوب و اجتناب از نتیجه نامطلوب هستند .يعني شخص تا چه اندازه باور دارد كه مي تواند بر زندگي خود اثر داشته باشد . پژوهشهای متعددی نشان داده افرادی که از احساس کنترل فردی قوی برخوردارند هنگام استرس کمتر فرسوده می شوند .

کنترل رفتاری: توانایی انجام اقدامی عملی به منظور کاهش تاثیر استرس است مثلا هنگام زایمان مادر از شیوه های تنفسی ویژه برای کاهش درد استفاده کنند

کنترل شناختی : توانایی بکارگیری فرایند ها ی فکری برای تعدیل تاثیر استرس است به عنوان مثال اندیشیدن در مورد واقعه به گونه ای متفاوت

کنترل بر تصمیم گیریها : داشتن امکان انتخاب از میان اقدامات گوناگون .

کنترل اطلاعاتی : کنترل اطلاعاتی به وسیله افزایش توانایی فرد در پیش بینی وقایع و کسب آمادگیهای لازم برای مواجهه با آن و کاهش ترس ناشی از وقایع ناشناخته موجب کاهش استرس می شود .

نکته دیگر اینکه باور و اعتقاد افراد در مورد کنترل که بر زندگیشان دارند متفاوت است . بعضی مردم تصور می کنند زمام اختیار زندگیشان را در دست دارند و بعضی دیگر چنین باوری ندارند افرادی که معتقدند بر موفقیتها و شکست هایشان مسلط هستند" کانون کنترل درونی "دارند .آنان خود را مسئول می دانند، معتقدند موفقيت نتيجه تلاش زياد است و شانس و تصادف نقش كمتري در موفقيت افراد دارد ،بدبختي هاي افراد نتيجه اشتباهات خودشان است . نقطه مقابل آنها افرادی هستند که "کانون کنترل بیرونی" دارند و معتقدند شانس و تصادف نقش مهمی در موفقيتهاي آنها  دارد ،  .پژوهشها نشان می دهد افرادی که معتقدند کنترل کمی دارند عادتهای بهداشتی ضعیفی دارند بیشتر بیمار می شوند، استرس و اضطراب بالاتري دارند  و بلعکس افراد با منبع کنترل درونی  امیدواری بيشتري به آینده دارند ،؛ سازگار ترند وبیماری آنها سریع تر بهبود می یابد. لانگر و رادین [19]،1977موضوع منبع کنترل را به وسیله ایجاد موفقیت های متفاوت برای قبول مسئولیت در دو گروه از افراد سالمندان مورد پژوهش قرار دادند دریک گروه به افراد موقعیت هایی برای قبول مسئولیت داده شد مثلا گیاهانی به آنها داده شد تا از آنها نگه داری کنند و تشویق می شدند تا در مورد فعالیت ها وچیدن مبلمان نظر بدهند وتصمیم گیری کنند. در مقایسه گروه دیگر طبق روال همیشگی کنترل فردی کمی داشتند مثلا به آنها گفته می شد که در چه فعالیت هایی شرکت کنند وبدون حق انتخاب ،نتایج نشان داد ساکنانی که مسئولیت بیش تری به آنها داده شد وکنترل در امور خودداشتند خشنود تر،فعال تر وسالم تر از گروه دیگر بودند و میزان مرگ ومیر آنها نصف گروه دیگر بود.

مطالعه ديگري در بررسي زنان مبتلا به سرطان سينه نشان داد آنهايي كه احساس مي كردند كنترل چنداني برحوادث دنيا ندارند در طول يك دوره پنج ساله بيش از ديگران در معرض احتمال ابتلا به سرطانهاي جديد بودند حتي وقتي از نظر شدت بيماري كنترل مي شدند ( لوي و هيدون[20] 1991 به نقل از اتكينسون و همكاران 1385).

 

خود كارايي

 

خودكارايي يعني دانستن اينكه مي توانيد كاري انجام دهيداگر فردي معتقد باشد كه قادر است رفتارهاي ترك سيگار را انجام دهد مثل دور انداختن سيگار ، اجتناب از موقعيتهايي كه بيشتر تمايل به كشيدن دارد ، منصرف كردن خودش هنگام تمايل به مصرف و.. بنابراين شانس بيشتري بر موفقيت دارد

يافته هاي مختلف نشان مي دهد سطح خود كارآيي افراد پيش بيني كننده مهمي در رفتارهاي تندرستي مهم مانند كاهش وزن ، ترك سيگار ، كاهش كلسترول خون ، انجام فعاليتهاي ورزشي دارد.

 در مطالعه اي شركت كنندگان به سه گروه تقسيم شدند . گروه خود كارايي كه به اين گروه گفته شده بود آنها انتخاب شده اند به خاطر اينكه قدرت اراده و توانايي بيشتري براي غلبه بر تمايلات و رفتارهايشان دارند .گروه آزمايشي محض كه به آنها گفته شده بود به طور تصادفي براي برنامه انتخاب شده اند و گروه كنترل كه در هيچ برنامه اي شركت نكردند و آموزشهاي خود كارايي را نيز دريافت نكردند نتايج نشان داد كه 67 درصد از افراد گروه خود كارايي سيگار را ترك كرده بودند در مقايسه با 28 درصد گروه آزمايش و 6 درصد گروه كنترل  بنابراين اعتقاد با اينكه شخص توانايي انجام رفتارهاي سودمند را دارد تعيين كننده مهمي است از اينكه موفق شود .

خود كارايي به روش هاي مختلف مي تواند در رفتار تاثير بگذارد . يكي اينكه خود كارايي روي تلاش و پافشاري افراد در انجام يك تكليف تاثير مي گذارد . افراد با خود كارآيي بالا هدفهاي بالاتري را ترتيب مي دهند ، سخت تر تلاش مي كنند و در مواجهه با شكست بيشترمقاومت مي كنند بنابراين احتمال موفقيت آنها افزايش مي يابد. افرا با خود كا ر آيي  پايين به راحتي دست از كار مي كشند  . خود كار آيي روي واكنش بدني ما نيز تاثير مي گذارد اين افراد اضطراب كمتر و عملكرد سيستم ايمني بهتري دارند 

 

 

 

شخصیت و سلامتي

 

از جمله عوامل روانی-اجتماعی که می تواند به ارتقاء سلامت کمک کند تیپ های شخصیتی افراد می باشد الگوی رفتاری نوع   Aشامل سه ویژگی است رقابت ،فوریت های زمانی(این افراد انگار با ساعت در حال جدال دائمی هستند،اغلب از دیر کردها واتلاف وقت بی صبرمی شوند ،برنامه  فشرده دارند وسعی می کنند همواره بیش از یک کار را انجام دهند.)عصبانیت /خصومت وی‍ژگی دیگر این افراد است. بر عکس الگوی رفتاری نوع    Bبا ویژگی هایی هم چون سطوح پایین رقابت ، فوریت های زمانی وخصومت مشخص می شود این افراد تمایل به آسان گیری دارند .نگاهشان به زندگی فیلسوفانه است .

افراد نوعA در شرایط استرس زاواکنش آنها خیلی شدید تر و سریع تر است واغلب استرس را تهدیدی برای کنترل فردیشان به شمار می آورند این الگو احتمال مواجهه با رخ دادهای استرس زا را در فرد افزایش میدهد ،این افراد بیش تر از گروه دیگر دچار تصادم می شوند مطالعات زیادی نشان می دهد افراد نوع A نشانه های بیماری هایی مانند آسم ، مشکلات دستگاه گوارش ومشکلات قلبی-عروقی را بیش تر گزارش می کنند در این افراد بر انگیخته شدن های  شدید وپی درپی وتولید دائمی هورمون های اپی نفرین و نور اپی نفرین می تواند به قلب و عروق آسیب برساند.

افراد با شخصيت نوع C  افرادي هستند كه جلوي ابراز هيجانات و خشم خود را مي گيرند . مطيع و همنوا هستند . با توجه به اينكه ابراز هيجان مفري براي برانگيختگي است ابراز نكردن آن و سركوب مداوم هيجانات باعث مي شود بدن در حالت برانگيختگي بماند و به اين ترتيب سيستم ايمني بدن را كاهش داده و خطر ابتلا به بيماريها و به ويژه سرطان را افزايش مي دهد ( هال وهمكاران ،1385 )

 

  روش  هاي ارتقا ء وضعیت سلامت

 

اقدامات جامع و موثر برای ارتقای سلامت و پیشگیری از بیماریها شامل ترکیبی از سه رویکرد پیشگیرانه است .- تاثیر رفتار : مانند نشان دادن روش صحیح مسواک کردن و نخ دندان کشیدن اقدامات محیطی : مانند افزودن فلوراید به آب آشامیدنی تاثیر پیشگیرانه پزشکی :مانند جرم گیری و پر کردن دندان

یک فرض اساسی در تلاش برای آموزش بهداشت این است که سه مجموعه عوامل  زمینه ساز ، عوامل توان ساز و عوامل تقویتدکننده در رفتارهای سلامتی موثر واقع  مي شوند.

 

اخطارهای ترس برانگیز : پژوهشها نشان می دهد که اخطارهای ترس برانگیز در پذیرش نگرشها و رفتارهای سالم تر در مواردی مثل رانندگی (استفاده از كمر بند ايمني )، رعایت بهداشت دهان ،ترك پا كاهش سیگار،واكسن كزاز  و... موثر واقع شده .

ارائه اطلاعات : برای داشتن یک زندگی سالم افراد به اطلاعات نیاز دارند . باید بدانند چه کاری را در چه وقت ، در چه جایی و چگونه انجام دهند . رسانه ها ( رادیو ، تلویزیون ، مجلات ، روزنامه ها و..) با در اختیار گذاردن اطلاعات لازم و پیام هی منفی عمل سیگار کشیدن و تلاش برای متقاعد ساختن افراد در ترک آن موثر است.

برنامه" سالم بمان[21]":

 در اين برنامه شرکت کننده ها دردوره های آموزشی متعدد شرکت می کنند و اطلاعاتی را در مورد شیوه زندگی ،سلامت و چگونگی تغییر رفتارهای ناسالم کسب می کنند موضوعات این دوره عبارت اند از تناسب جسمانی،عادات غذایی،کنترل وزن، ترک سیگار وساماندهی استرس ،سالم سازی محیط مانند برنامه ریزی برای کوه پیمایی و کلاس های ورزشی وتشکیل گروه های حامی که اعضای آن درتغییر عادت ها به یکد یگر کمک می کنند .(ژوزه[22] وآندرسون 1990به نقل از سارافینو1385). مطالعات علمي نشان  مي دهد چنين برنامه هايي  به ارتقاء سطح سلامت  افراد كمك مي نمايد.

 

نتیجه گیری و پيشنهادها

 با توجه به اینکه امروزه دلیل اصلی مرگ و میر ، بیماریهای مزمنی هستند که شدیدا تحت تاثیر عوامل رفتاری قرار دارند آگاهی از اهمیت تصمیمهای وابسته به روش زندگی شخصی در زمینه سلامتی و طول عمر به توجه مجدد  عوامل رفتاری در طب پیشگیری منجر شده است . عادات مضر برای سلامتی یا بیماری زاهای رفتاری( آن دسته از عادتهایی که به سلامت صدمه می زنند) شناسایی شده كه شامل عواملی نظیر سیگار کشیدن ، مصرف الکل ، رژیم های غذایی نامناسب و.. مي باشد. ایمنی زاهای رفتاری ، یا رفتارهای محافظ سلامتی شامل اعمال متضاد موارد فوق است یعنی تمرینات رفتاری سودمند برای حفظ سلامتی .

موانع تغییر رفتارهای سلامتی  وابسته به این واقعیت هستند که روشهای زندگی سالم پاداشهای طولانی مدت دارند ولی غالبا منافع بلافاصله را فراهم نمی آورند به علاوه نیروهای محیط اجتماعی و فرهنگی باعث می شود که افراد علیرغم دانستن پیامدهای سلامتی برخی اعمال ، با رفتارهای ناسالم بهداشتی اشتغال ورزند مثل فشار همسالان که منجر به سیگار کشیدن نوجوانان می شود .

روشهای تغییر رفتارهای سلامتی شامل رویکردها ی مختلف ، ازجمله اخطارهای ترس برانگیز و ارائه اطلاعات ،روشهای شناختی مانند تغییر باورها و نگرشها  ، روشهای مختلف رفتاری ، برنامه های آموزشی  فعالیت در محیطهای اجتماعی از جمله محیط شغلی ودیگر رویکردهاست.  بنابراين  مي توان در اين زمنه پيشنهاداتي كاربردي ارائه  داد .

 

-          با توجه به اينكه آگاهي يافتن از فراواني بيماري ها ، مرگ و مير و عوامل زمينه ساز آنها در ريشه كني يا به حد اقل رساندن آنها كمك خواهد كرد مي توان در اين زمينه از طرق مستقيم و غير مستقيم و به ويژه از طريق رسانه هاي ملي و بين المللي دانش افراد را افزايش داد .

-          با توجه به اينكه يكي از مهمترين عوامل آسيب رسان به افراد و تضعيف سلامت جسم و روان افراد استرسها مي باشد مي توان به افراد آموزشهاي لازم پيشگيرانه وآموزشهايي در جهت   بكارگيري شيوه هاي مقابله كارآمد با فشارهاي رواني ارائه داد.

-          پژوهشهاي مختلف نشان مي دهد شيوه زندگي تاثير بسيار اساسي در بروز بيماريهاي مزمن دارد بنابراين به طرق مختلف به افراد جامعه آموزشهاي لازم در زمينه سبك زندگي سالم ارائه شود و در اين زمينه گنجاندن مطالبي مفيد علمي در كتابهاي درسي و دانشگاهي ضروري است.

-          ارائه اطلاعات لازم به افراد جامعه در زمينه تغيير نگرشها و باورهاي منفي ، تغيير و تجديد نظر در الگوهي ثابت رفتاري و   انعطاف پذير بودن .

-          بكار گيري شيوه هايي براي احساس كنترل و تسلط بر امور زندگي ،باور داشتن به توانايهاي خود و بكارگيري حمايتهاي اجتماعي در زمانهاي خاص.

-          با توجه به اينكه  امروزه تعداد زيادي از مرگ و ميرها در دنيا ناشي از خطرهاي محيطي  مي باشد از جمله تصادفات رانندگي ،سرطانها ي پوستي به دليل در معرض نور مستقيم و شديد آفتاب قرار گرفتن و... مي توان با شيوه هاي مختلف  مردم را در برابر اين خطرها محافظت كرد .

 

 «پروردگارا!

 تو از هر مونسى براى دوستانت مونس ترى و از همه آن ها براى کسانى که به تو اعتماد کنند، براى کارگزارى، آماده ترى. پروردگارا! آنان را در باطن دلشان مشاهده مى کنى و در اعماق ضمیرشان بر حال آنان آگاهى و میزان معرفت و بصیرتشان را مى دانى، رازهاى آنان نزد تو آشکار است و دل هاى آنان در فراق تو بى تاب. اگر تنهایى سبب وحشت آنان گردد، یاد تو مونس آن هاست، و اگر سختى ها بر آنان فرو ریزد، به تو پناه مى برند.»                    حضرت على(علیه السلام) در نهج البلاغه خطبه 225

 

 

رواياتي كهر بار از معصومين عليه السلام :

 

-         دلهاي خود را به مهرباني و نرمي عادت دهيد . رسول اکرم (ص)

-         لبخند آدمي بر روي برادر ديني اش حسنه است . امام  محمدباقر ( ع)

-         هيچ چيز مثل خوش خلقي زندگي را شيرين نمي کند . امام حسن (ع)

-         نيکوکاري و اخلاق خوب شهرها را آباد و عمرها را زياد مي کند . امام باقر (ع)

      -     چهار صفت در مؤمن نيست عجله - لجاجت - خودپسندي - تنبلي . امام علي (ع)

      -     صبرکليد موفقيت است . امام علي (ع)

      -    ارزنده ترين مرحله خرد ، خودشناسي است . امام رضا(ع)

وكلام آخر:

اقتضاي  جان چو اي دل آگهي است              هركه آگه تر بود جانش قوي است

 

                                                         منابع و مآخذ

 

1-     اتكينسون و همكاران .ترجمه: براهني ، محمد نقي  و همكاران(1385) "زمينه روان شناسي هيلگارد" تهران، انتشارات رشد

2-    آلان کار،     ترجمه: پاشا شریفی ،حسن و همکاران(1385) "روان شناسی مثبت"علم شادمانی و نیرو مندیهای انسان ،تهران، انتشارات سخن

3-    اندرو ا ،ساپینگتون، ترجمه: حسین شاهی برواتی ،حمید رضا (1382)"بهداشت روان" تهران ،انتشارات روان

      4-   برك،لورا اي. مترجم : سيد محمدي ،يحيي (1385) "روان شناسي رشد" تهران انتشارات ارسباران

5-    درک،راجر. ترجمه : نجاریان ،بهمن و داودی، ایران (1385)"سازگاری با تغییرات زندگی" مهارت های عملی برای مقابله با فشار روانی . تهران، انتشارات رشد

6-    ديويسون . ف جرالد . سي و همكاران . ترجمه: دهستاني ،مهدي (1385)."آسيب شناسي رواني" جلد اول ،تهران ، انتشارات ويرايش

7-    رابرتس،گیتس  اس وهمکاران ،ترجمه،واعظ موسوی ،محمد کاظم و شجاعی ،معصومه (1382)"آموزش روان شناسی ورزشی "راهنمای عملی برای درک مفاهیم اساسی روان شناسی ورزشی ،تهران ،انتشارات رشد

8-    زیمباردو،فیلیپ.ج وگریک ،ریچارد .جی .ترجمه: امینی مرضیه و فیانگل ،پرستو (1380)"روان شناسی و زندگی"،شیراز ،انتشارات نوید شیراز

9-    سارا فینو ،ادوارد. پی ،ترجمه: گروهی از مترجمان زیر میرزایی ،الهه(1384) "روان شناسي سلامت" تهران ، انتشارات رشد.

10-  كلينكه ،كريس .ال .ترجمه :محمد خاني ، شهرام(1382)" مهارتهاي زندگي " تهران . انتشارات اسپند هنر

11-  گاچل آندروبام ،رابرت جی وکرانتس،دیوید اس ترجمه: خوی نژاد ، غلامرضا (1377)" زمینه روان شناسی تندرستی ".تهران، انتشارات آستان قدس رضوی .

 

12- کور تیس ،آنتونی ،جی مترجم: محمدی ،شهناز(1385)"روان شناسی سلامت" تهران، نشر ویرایش

13- هال ،ريچارد . پي و همكاران .ترجمه : سيد محمدي ، يحيي ( 1385) " آسيب شناسي رواني "  نشر روان

14- اينترنت به آدرس Afiyat.blogfa.com

15- قرآن مجيد

                                                                                                                                       

16-  Kuhlbery janette (2000)“careersin health psychology” at west   chester university.

      17-    Armiteage chris (2000)“health psychology”the British psychological  society.    Nomber 229642                                                                                            

 

موضوع:

"روانشناسي و تندستي "

تهيه كننده : مهوش مافي

مدرك و رشته:  كارشناس ارشد روانشناسي



[1]- U.s Department of Health and Human services

[2]-Hamburg et al

[3]- Belloc & Breslow

[4]-Curtis

Pierce & Pate-[5]

Hogan- [6]

 [7]- Simone

[8]- John knowles

[9]- Shafer

Salman- [10]

Agdone- [11]

‍‍Cohen - [12]

Sarafino- [13]

[14]-Work of worrying

[15] Penne baker

1- Jamse laroco & et  al

[17] Berak man

[18] D avison

1- Longer & rodin

[20]- L evy & heiden

[21] Stay well

[22] jose


.: Weblog Themes By Pichak :.


فال حافظ





آپلود نامحدود عکس و فایل

آپلود عکس

دریافت کد آپلود سنتر

تماس با ما
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک